Slechts twee lichamen liggen op de algemene begraafplaats, in de volksmond misdadigerskerkhof geheten, aan de Oude Bredasebaan in Oosterhout. Beide mannen 'verdienden' hier een graf omdat ze zelfmoord pleegden, een zware misdaad ruim honderd jaar geleden. Na een intensieve zoektocht ontdekte de Oosterhoutse Marcella Broeders dat een van hen, Adriaan Smits, familie van haar is. "Het was geen lieverdje, maar een plek op het misdadigerskerkhof verdiende hij niet."
Marcella houdt van geschiedenis, Niet alleen over haar eigen familie, maar zeker ook over haar woonplaats Oosterhout. Ze stuit op een aflevering van Vervlogen Verleden die vorig jaar bij Omroep Brabant verscheen over het misdadigerskerkhof in Oosterhout. "Ik hou daar wel van, van dat lugubere. Maar ik zag ook de naam Adriaan Smits. En die naam komt voor in onze familie, aan de kant van mijn vader. Ik dacht direct, het zal toch niet?"
Ze besluit op zoektocht te gaan en weet al snel de geboorteakte te achterhalen van Adrianus Akkermans. Geboren op 24 augustus 1842 in Oosterhout, zoon van Wilhelmina Akkermans en Johannes Smits. Ze zijn niet getrouwd en daarom ontvangt hij de achternaam van zijn moeder. "Het is een buitenechtelijk kind en Adriaan krijgt pas de naam Smits als zijn ouders drie jaar later alsnog trouwen", zegt Marcella. Hij blijkt de broer van de over-overgrootvader van Marcella.
Ze is direct geïntrigeerd en duikt dieper zijn verleden in. Adriaan groeit op in het centrum van Oosterhout en heeft allerlei baantjes. Hij blijft zijn hele leven ongetrouwd, krijgt geen kinderen en lijkt met diepe armoede te maken te hebben. Dan opeens verliest ze zijn spoor. "Ik ben toen in de gevangenisregisters gedoken en daar heb ik heel veel over hem terug kunnen vinden."
Adriaan neem het niet zo nauw met de wet en moet meerdere straffen uitzitten vanwege openbaar dronkenschap en 'aanranding van de eerbaarheid'. "Dat laatste klinkt heel ernstig, maar dat komt neer op wildplassen", lacht ze.
De jaren daarna slaat hij aan het zwerven in de wijde omgeving. Ook dan komt hij diverse keren in aanraking met de politie, onder meer voor mishandeling, diefstal, vechten met agenten en verzet tegen arrestatie. "Hij lijkt een alcoholprobleem te hebben en steeds meer met armoede te kampen omdat hij geen vast werk heeft. Eind 1895 wordt hij in Bergen op Zoom opgepakt voor bedelen. Hij wordt veroordeeld tot drie maanden dwangarbeid."
Adriaan keert terug naar Oosterhout en probeert zijn kostje bij elkaar te scharrelen. Maar in 1897 slaat de wanhoop toe en besluit hij een einde aan zijn leven te maken. "Hij heeft zich waarschijnlijk verhangen, maar zeker weten doe ik dat niet. Hij had geen geld, geen vrouw en was ook diep geraakt door het overlijden van zijn moeder, vier jaar daarvoor. Zelfmoord plegen was destijds een grote zonde en daarom mocht hij niet op het katholieke kerkhof."
Koud graf
Adriaan komt te liggen op de algemene begraafplaats aan de Oude Bredasebaan. Zes jaar eerder is daar Balthazar Litzroth onder grond gestopt nadat ook hij de hand aan zichzelf sloeg.
"Adriaan was een slachtoffer van zijn tijd, van de maatschappij. Nee, hij was geen lieverdje. Maar ik denk dat het geen slechte man was. Geen grote crimineel die mensen vermoordde of zo. Hij deed wat hij deed om te kunnen overleven. Zijn grote zonde was dat hij zelfmoord pleegde. Daarom werd hij ergens achteraf in een koud graf onder de grond gestopt, zonder ceremonie of familie. Dat verdiende hij niet. Ik ben rooms-katholiek, maar heb niets met de kerk. En nadat ik het verhaal van Adriaan heb achterhaald, heb ik alleen maar meer hekel aan de kerk gekregen."
Het misdadigerskerkhof werd in 1934 opgeheven en raakte snel in verval. Beide mannen bleven er liggen en een paar jaar geleden plaatste de heemkundekring er een plaquette ter nagedachtenis aan de begraafplaats. "Ik ben er op bezoek geweest en dat was heel apart. Te weten dat daar een familielid van je ligt. Ik ben blij dat ik zijn geschiedenis heb kunnen vastleggen, ook voor mijn familie. En ik hoop dat ik hem hiermee een soort van eerherstel heb kunnen geven."
