Wie over de Havermarkt in Breda loopt, ziet daar een bronzen beeld van een troubadour met een luit. Tenminste, officieel. Want generaties kroeggangers kennen het beeld als Willem de Peijper, een zeventiende-eeuwse kernfysicus. Die man heeft nooit bestaan. De grap begon ruim vijftig jaar geleden achter de bar van café De Groene Sael en werd zo geloofwaardig dat zelfs de gemeente Breda erin trapte.

We moeten daarvoor terug naar de jaren zeventig. Voor Café de Groene Sael aan de Havermarkt 8 stond het bronzen beeld De Troubadour van kunstenares Annemieke Post. De muzikant is zingend met luit (soort gitaar) afgebeeld, met zijn mond wagenwijd open. Voor de kroegtijgers was de associatie snel gemaakt: die open mond deed ze denken aan de orale bevrediging van een man. En dus werd het beeld voor de grap Willem de Pijper gedoopt.

Ton Weterings (71) werkte destijds achter de bar. Wie de naam als eerste bedacht, weet hij ruim vijftig jaar later niet meer. "Er was zo'n groepje vaste klanten in De Groene Sael en dan ontstaat dat spontaan bij een beetje slap ouwehoeren."

De grap kreeg vleugels dankzij bezoekers en toeristen die meededen aan speur- en puzzeltochten door Breda. Zij kwamen regelmatig bij het café vragen hoe het beeld heette. "Dan kon je met een serieus gezicht zeggen: ja, dat is Willem de Pijper", vertelt Weterings. En de bezoekers geloofden het. "Dat werd dan echt opgeschreven."

Jaren later bouwden klusjesman Rob Kops en en dj Roland Zweers met een nieuwe generatie kroeggangers verder aan de verzonnen geschiedenis van Willem. De simpele kroeggrap kreeg een compleet levensverhaal: Willem werd een kernfysicus uit de zeventiende eeuw. Tijdens de Historische Kilometer van de VVV, door de vaste bezoekers omgedoopt tot de 'hysterische kilometer', werd ook dat verhaal met een stalen gezicht aan toeristen verteld.

Begin jaren negentig besloten ze de verzonnen geleerde zelfs een officieel tintje te geven en lieten een goudkleurig plaatje maken met daarop Willem de Peijper, kernfysicus 1638-1683. Daarmee veranderde ook de spelling van Pijper in Peijper. "Om het toch een beetje netjes te houden", zegt Kops over de oorspronkelijke dubbelzinnige grap. Hij lijmde het plaatje er zelf op. 

Toen gebeurde iets wat de grappenmakers zelf nauwelijks konden geloven. De verzonnen naam belandde in 1995 in een officiële nieuwsbrief van de gemeente Breda. In Uitleg, over de herinrichting van de Havermarkt, beschreef de gemeente waar bomen, straatmeubilair en ook het beeld naartoe zouden verhuizen. Bij dat laatste stond letterlijk: 'Het beeldje Willem de Pijper komt te staan aan het einde van de bomenrij (richting Visserstraat).'

"Onze broek zakte echt af van het lachen", herinnert Zweers zich. "Oh mijn god, wat hebben we nou toch weer bedacht?" Een grap die ooit achter de bar van De Groene Sael begon, was daarmee voor even officiële gemeentelijke informatie geworden.

Uiteindelijk rook een journalist van dagblad De Stem onraad. Die ging op onderzoek uit en ontdekte dat Willem de Peijper helemaal niet bestond. "Dat het om een grapjurk gaat, blijkt alleen al uit het tijdperk waarin hij zijn held liet leven", zo viel op 8 februari 1995 te lezen. "Want in de zeventiende eeuw stond de kernfysica nog niet eens in de kinderschoenen." 

In werkelijkheid is het kunstwerk De Troubadour gemaakt door Annemieke Post en in juni 1964 door levensmiddelenfabrikant Hero aan Breda geschonken. Ook de Oranjesteden Diest, Dillenburg en Orange kregen een identiek exemplaar.

Toch is Willem de Peijper nooit helemaal verdwenen. De verzonnen kernfysicus hoort inmiddels bijna net zo bij het beeld als de echte naam. "Wat is nou de waarheid?", vraagt Zweers zich lachend af. "Dat bordje heeft er sowieso tien jaar gezeten. Dan vind ik toch dat we hebben bijgedragen aan een stukje cultuur van Breda."

Niet gek voor iemand die ooit na wat slap ouwehoeren achter een Bredase bar werd geboren.