"Het is prachtig om dit werk te doen, iedere dag is een feestje", zegt monumentenwachter Patrick Daniëls. Op een regenachtige dag inspecteert hij samen met collega Raimond Smulders kasteel Bouvigne in Breda. Hun werk is misschien minder zichtbaar dan het monument zelf, maar speelt een belangrijke rol bij het behoud van het Brabantse erfgoed.
"Als je goed luistert, hoor je deze dakpan zingen. Dat is een goed teken", zegt Raimond terwijl hij er met een schroevendraaier tegenaan tikt. Hij is een ervaren monumentenwachter en kent de daken van de gebouwen op Landgoed Bouvigne door en door. Zijn oog valt meteen op een aantal blootliggende panlatten. "Die zijn verrot en moeten worden vervangen." Zijn bevindingen werkt hij verder uit in zijn rapport.
De Monumentenwacht Noord-Brabant voert jaarlijks honderden inspecties uit bij ruim 3500 aangesloten monumenten. Het grootste deel daarvan, zo'n tachtig procent, zijn particuliere woonhuizen. Daarnaast inspecteren de monumentenwachters bijna alle Brabantse kerken. Maar ook molens en jonger erfgoed, zoals de voormalige Philipsgebouwen op Strijp-S en het Evoluon in Eindhoven, krijgen regelmatig bezoek van de inspecteurs.
Directeur-bestuurder Sanne de Koning-van Weert benadrukt dat een inspectie van de Monumentenwacht niet verplicht is. "We zijn geen handhavende instantie. Onze abonnees nodigen ons uit om hun monument te onderzoeken. Daarna krijgen ze een uitgebreid rapport waarin we de gebreken beschrijven en adviseren hoe en in welke volgorde ze het herstel het beste kunnen aanpakken."
Eigenaren van rijksmonumenten hebben een wettelijke instandhoudingsplicht. Dat betekent dat zij hun monument zo moeten onderhouden dat het behouden blijft. Als ze dit nalaten, is het aan de gemeente om ze hiervoor op de vingers te tikken.
Juist door problemen op tijd te signaleren kan volgens Sanne veel ellende worden voorkomen. "Een klein gebrek dat nu wordt aangepakt, kan een grote en kostbare restauratie schelen. Wanneer eigenaren goed geadviseerd worden, zijn ze ook eerder geneigd om de onderhoudswerkzaamheden daadwerkelijk te laten uitvoeren. Ik durf daarom wel te stellen dat de monumenten die door ons geïnspecteerd worden over het algemeen in goede staat zijn."
Overigens draaien de monumentenwachters hun hand niet om voor kleine reparaties. "Een kapotte dakpan of een kleine lekkage lossen we ter plaatse op. We laten alles wind- en waterdicht achter", zegt Raimond.
Ondertussen voegt zijn collega Patrick de daad bij het woord. Een verstopte regenafvoer blijkt de boosdoener van een overstromende dakgoot. De twee maken de opening van de afvoer vrij en laten het water weer wegstromen. "Dat is ook weer opgelost", lacht Patrick.
Er is volop werk voor de veertien inspecteurs in de provincie. De Monumentenwacht is dan ook niet actief op zoek naar nieuwe klanten. "We hebben het al heel erg druk en zijn daardoor beperkt in onze capaciteit", zegt Sanne.
Tegelijkertijd blijft het lastig om nieuwe monumentenwachters te vinden. "We zoeken mensen die dit werk op de juiste manier kunnen uitvoeren en kennis van monumenten hebben. Een opleiding tot monumentenwachter bestaat niet binnen het reguliere onderwijs. Daarom leiden we nieuwe medewerkers zelf op. Dat vraagt tijd en ervaring. Je moet niet alleen handig zijn, maar ook passie hebben voor monumenten."
Onderhoud van kerken steeds meer in de knel
Dat vakmanschap hard nodig is, ondervindt Raimond vooral bij kerken waarbij het onderhoud onder druk staat. "Ze worden minder goed onderhouden door een gebrek aan financiële middelen. Dat doet wel iets met je. Als we door een kleine reparatie een steentje kunnen bijdragen aan het behoud, geeft dat een goed gevoel."
Tijdens Open Monumentendag kunnen bezoekers dit weekend zelf ontdekken hoeveel bijzonder erfgoed Brabant heeft. Voor Patrick is het lastig om één favoriet te kiezen. "Er is zoveel moois hier. Maar kasteeltje Bouvigne is natuurlijk prachtig." Collega Raimond knikt vanaf zijn ladder instemmend.
Landgoed Bouvigne is zondag 13 september van 11.00 tot 17.00 uur geopend voor publiek. Klik hier voor de volledige lijst met Brabantse monumenten die hun deuren openstellen tijdens Open Monumentendag.
