Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via stuifmail@omroepbrabant.nl. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan een van de mooiste nachtvlinders, zilvervisjes die goed kunnen klimmen, een zaagsnede met vreemde figuren, appelstippelmotten en een kever die vliegend zijn doel gemist heeft. Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd.
Vreemde figuren in de zaagsnede van een omgezaagde boom, hoe kan dat?
Peter Ulijn zag in de zaagsnede van een paar omgezaagde bomen iets heel fraais. Hij wil graag weten wat dit is. Op zijn foto zie je een zaagsnede en daarop figuren die inderdaad opvallend zijn. Die figuren zijn ontstaan door ingegroeide takken in de stam. Dat dit dan door vijf takken is gebeurd, betekent dat op die plekken aan de buitenkant van de boom dode takken hebben gezeten. Bomen stoten takken om een aantal reden af. Ten eerste, als de onderste takken te weinig zonlicht krijgen. Twen tweede als de bladeren op die takken te weinig suikers aanmaken (fotosynthese). Ten derde als de energiebalans bij de boom wegvalt doordat de tak de boom meer energie kost dan hij opbrengt. Ten vierde uit efficiëntie-oogpunt, want de boom pompt zijn sappen liever naar groeiende topscheuten. Tot slot: uit veiligheidsoogpunt sluit de boom dankzij het voorgaande de sapstroom naar de tak af met een kurklaagje op de stam. Dit ter bescherming van de boom tegen ongedierte en schimmels. Gevolg voor de tak is afsterven. Uiteindelijk valt deze tak er bij wind of storm af. Aan de buitenkant zijn de takken dus afgestoten, maar binnenin blijven die takken natuurlijk wel zitten. Daarna is de boom zijn ringen verder gaan voortzetten. Je kunt dit mooi zien, want de figuren stoppen op een bepaald moment en dan kom je de vorm niet meer tegen. Zie ook de foto van Hetty Verwater.
Daarnaast kunnen er zelfs vreemde wezens, zoals een draak in te zien zijn, zie mijn foto van zo'n zaagsnede hieronder.
Dit soort gaten of holtes in het midden van een boom ontstaan door intern houtrot. Dit is een proces waarbij schimmels het dode kernhout van de boom afbreken terwijl de buitenkant gezond blijft. Omdat een boom alleen via de buitenste ringen (het spinthout en de bast) leeft en groeit, kan de binnenkant volledig wegrotten zonder dat je dit aan de bladeren of de schors kunt zien.
Kunt u mij vertellen welke vlinder dit is?
George van Liebergen stuurde mij een foto van een vlinder. Hij wil graag weten welke vlinder hij precies gefotografeerd heeft. Op de foto staat een van de mooiste nachtvlinders, de populierenpijlstaart. Deze nachtvlinders van de pijlstaartenfamilie vliegen vaak al vanaf eind april rond, tot zelfs in augustus. Het leefgebied van dit dier strekt zich uit van vochtige bossen en weiden tot randen van akkers. Ze kunnen een hoogte van 1500 meter bereiken. In de nacht, bij straatverlichting, zie je deze vlinder goed, maar overdag vallen ze nauwelijks op vanwege hun uitstekende camouflagekleuren. Zeker als deze nachtvlinder de vleugels gesloten houdt tussen dorre bladeren. Met zijn vorm en asgrijze en donkerbruine kleuren lijkt het alsof de vlinder onderdeel is van die dorre bladeren. Daarnaast is de populierenpijlstaart met geopende vleugels een heel mooie bruine pijlstaartvlinder en zie je dan op de ondervleugels, die meestal boven de voorvleugels uitsteken, een mooie rode vlek. Deze pijlstaartvlinder kan een maximale spanwijdte hebben van 92 millimeter.
De rupsen van deze nachtvlinder kunnen een lengte bereiken van wel negen centimeter. Ze eten vooral populierenbladeren, maar ook wilgenbladeren. Als hun buikje vol is, maken ze een holletje in de bodem. Dan worden ze een donkerbruine pop en zo overwinteren ze.
Hoe komt het dat zilvervisjes niet uit een wastafel kunnen komen?
H. Janse stuurde mij de volgende vraag: "Zilvervisjes zouden op een vlakke ondergrond kunnen lopen. Toch heb ik al twee keer gezien dat in het kleine, weinig gebruikte wastafeltje in het toilet jonge zilvervisjes lagen te spartelen. Voor mij onverklaarbaar! Heeft u daar een antwoord op? Zilvervisjes zijn insecten die inderdaad heel goed in staat zijn om op vlakke ondergronden te kunnen lopen. Ze kunnen bijvoorbeeld tegen muren en wanden omhoog kruipen. Ze kunnen dit, omdat ze klein en licht zijn. Hun pootjes hebben microscopisch kleine klauwtjes waarmee ze houvast vinden op ruwe oppervlakken zoals stucwerk of behang. Daarnaast kunnen ze via muren zelfs op plafonds komen. Als ze vanuit zo’n plafond door omstandigheden naar beneden op gladde materialen vallen, zoals een wastafeltje, dan wordt het lastig voor ze. Ze kunnen zich namelijk niet of nauwelijks voortbewegen op gladde materialen zoals glas, glad plastic of geglazuurde tegels. Als de vlakke ondergrond niet glad is, kunnen ze zich wel goed voortbewegen. Ze missen voor gladde ondergronden speciale hechtorganen aan hun poten en krijgen daardoor geen grip: Kortom, daarom kun je spartelende zilvervisjes aantreffen in zo’n wastafel.
Wat voor iets vreemds zit er op deze appelboomtak?
Emma Rek kwam iets vreemds tegen op een tak van een appelboom. Ze vraagt zich af wat het was. Helaas had ik zelf zoiets ook nog nooit gezien, dus moest ik een direct antwoord schuldig blijven. Gelukkig kon ik terecht bij vriendin Alice van Naturalis. Zij meldde mij na enig speurwerk wel dat het antwoord een beetje een gokje was, want ook bij Naturalis hadden ze zoiets ook nog nooit gezien. Het voorwerp op die appelboom zouden coconspinsels geweest kunnen zijn van de appelstippelmot. Dan natuurlijk van de rups (larve) van deze soort.
Die rupsen/larven leven in bladeren in zogenaamde blaasmijnen. Dit zijn holle of doorzichtige plekjes in de plantenbladeren. Die worden veroorzaakt door etende insectenlarven zoals rupsen, vliegen, kevers of bladwespen. We noemen die blaasmijnmakers bladmineerders. De vormen van blaasmijnen zijn rond of ovaal in plaats van langwerpig of slangend en worden op hun beurt gangenmijnen genoemd. Nadat ze voldoende gegeten hebben, vindt de verpopping plaats in een witte cocon. Soms los, zoals op de tak bij Emma, en soms binnen spinsels. Interessant om ook eens te bekijken via deze link,en deze link.
Is dit unne Mulder?
John de Koning trof een insect op zijn terras . Hij vraagt zich af of het een mulder is. Met mulder bedoelt hij naar mijn idee een meikever. De naam mulder komt uit dit bekende versje:
Mulderke, mulderke, telt oew geld,
en gao dan nog 's vliegen,
anders komme de dieven,
de dieve neme oew mee int veld,
mulderke, mulderke, telt oew geld.
Maar dit insect is geen meikever. Wat meteen opvalt aan dit dier is dat de achterste poten vrij lang zijn. Ze staan een beetje krom en er zitten zwemharen aan. Het insect wat hier op het terras ligt, is een waterkever. Volgens mij is het de grote spinnende watertor, ook wel grote spinnende waterkever genoemd. Deze waterkever is een planteneter, maar de larve is een echte rover. Die rover eet allerlei in het water levende diertjes. Op hun menu staan vissen, kleine salamanders en kikkers. De opvallende naam heeft deze kever te danken aan het feit dat de eitjes gelegd worden in een door het vrouwtje gesponnen waterdicht nestkamertje onder water. Dat de kever op de foto op het terras ligt, kan te maken hebben met het feit dat dit insect op zoek was naar een andere waterplek. De grote spinnende watertor is dan ook een echte kever en kevers kunnen in principe vliegen. Bij deze kever zitten namelijk onder de twee dekschilden - net zoals bij lieveheersbeestjes - twee vleugels die hen in de nacht naar andere locaties kunnen brengen. Helaas heeft deze kever het water niet bereikt en zal die dus sterven. De grote spinnende watertor hoort dus thuis in het water, zie dit filmpje.
