Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via stuifmail@omroepbrabant.nl. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan veel vlinders, maar ook aan een giftige rups waarvan vooral vogels een broertje dood hebben. Daarnaast een kale eekhoorn met een behaarde staart, een zoemend geluid gemaakt door een vlinder en een huismoeder tussen de bloempotten. Deel twee van deze Stuifmail wordt zondagochtend gepubliceerd.
Richard zag een kale eekhoorn: wat is er aan de hand?
Richard Scholten zag een kale eekhoorn (helaas geen foto), maar die eekhoorn had wél gewoon een behaarde staart. Wat kan er aan de hand zijn, is zijn vraag.
Vaak denkt men dat zo’n kale eekhoorn ziek is, maar dat hoeft niet zo te zijn. Ook niet als eekhoorns kale staarten hebben. Natuurlijk kan kaalheid bij eekhoorns ontstaan doordat ze last hebben van parasieten, zoals vlooien of mijten. Ook kunnen eekhoorns last van haarverlies hebben vanwege een schimmelinfectie, stress of gevechten. Het hoeft dus niet altijd een gevolg te zijn van ziekte.
Groot haarverlies kan ook ontstaan door gewoon (staart)rui, maar ook door op zijn Engels gezegd fur slip. Dat betekent 'verlies van haar na vastpakken', bijvoorbeeld bij territoriumgevechten.
Zo’n kale haarplek op de staart kan ook nog eens verergerd worden door krabben. Dit leidt dan weer tot vervelende wondjes. Op territoriumgevechten en het jaarlijks haarverlies door het wisselen van vacht na, kunnen de hierboven genoemde andere oorzaken leiden tot een verminderde gezondheid.
Mocht er sprake zijn van een schimmelinfectie, dan is dat wel vervelend. Zo'n infectie kan namelijk leiden tot necrose (afsterven) van de staart. Als dat gebeurt, wordt het leven van zo’n eekhoorn gevaarlijk, want de staart is zeer essentieel voor overleving en vervult meerdere functies.
De staart dient als roer en evenwichtsorgaan bij het springen, maar ook als paraplu of parasol tegen weersomstandigheden. Daarnaast is het een warme deken tijdens de slaap en communicatiemiddel om emoties te tonen aan soortgenoten. Gelukkig heeft de eekhoorn bij Richard nog wel een mooi begroeide staart.
Welke vlinder komt er uit de gefotografeerde rups?
Carool IJpelaar zag in Baarle-Nassau een rups op een plant. Ze vraagt zich af welke vlinder uit deze rups zal komen. Wat ze gezien heeft, is wat wij een zebrarups noemen.
De zebrarups heeft zijn naam te danken aan de opvallende dwarsstrepen die ze hebben over heel hun lichaam. Natuurlijk is het niet helemaal hetzelfde, want zebra’s hebben zwartwitte strepen en deze rupsen hebben felgele en zwarte strepen. Maar dankzij dit ezelsbruggetje onthouden veel mensen de naam van deze rupsen.
Voor veel rovers, zoals vogels, zijn de felgele en zwarte strepen een goede waarschuwing. De zebrarupsen eten van planten met de naam jakobskruiskruid. Dat bevat giftige stoffen. De rupsen nemen die giftige stoffen op en worden daardoor ook giftig.
Dankzij die zebra-achtige strepen laten de vogels deze zebrarupsen links liggen. Later gaan de rupsen verpoppen en daaruit komen heel mooie vlinders: de jakobsvlinders, ook wel sint-jacobsvlinders genoemd. Dankzij de mooie felrode en zwarte kleuren weten de vogels dat die vlinders giftig zijn.
Sint-jacobsvlinders zijn dagactieve nachtvlinders uit de grote familie van de spinneruilen, maar dan uit de onderfamilie van de beervlinders zoals bijvoorbeeld ook de Spaanse vlag.
Wat vliegt daar heel snel en zoemend door de tuin van Mario?
Mario Mulders zag 'iets groen met bruin' heel snel door de tuin vliegen. Hij vraagt zich af wat het was. Gelukkig maakte Mario een heel duidelijke foto, want met alleen deze beschrijving had ik niet echt veel kunnen doen.
Wat hij gezien heeft, is een glasvleugelpijlstaart. Wat je op de foto van Mario ziet, is een lichaam waarbij duidelijk de kleuren lichtbruin, rood en wit opvallen, maar ook de doorzichtige vleugels.
Soms lijkt deze vlinder met zijn doorzichtige vleugels een beetje op een fors uitgevallen hommel. Maar als je de kans krijgt om het insect goed te bekijken, zie je dat het een vlinder is.
Mario heeft een wat ouder exemplaar vastgelegd, want glasvleugelpijlstaarten hebben in eerste instantie geen doorzichtige vleugels. Die krijgen ze tijdens hun eerste vlucht, want dan vallen de schubben van de vleugels.
Vlinders hebben schubben die als dakpannetjes over elkaar heen liggen. Die schubben hebben onder meer isolatie als functie. Ze houden de vlinders warm en beschermen hun lichaam. Daarnaast helpen ze de vlinders om stil en soepel te kunnen vliegen en bevatten ze kleurstoffen. Vandaar dat deze vlinders schubvleugeligen worden genoemd.
Glasvleugelpijlstaarten wilden meer op 'gevaarlijke' hommels lijken (mimicry). Daarom hebben ze hun schubben op de vleugels in de loop van de tijd afgeschud. Daarnaast maken ze, net zoals hommels, een zoemend geluid. Ze doen dit met hun vleugels, die zo'n zeventig tot tachtig keer per seconde op en neer gaan.
Door deze razendsnelle beweging begint de lucht om hun vleugels te trillen, wat resulteert in een hoorbare zoemtoon. Perfect het geluid dat bij hommels hoort. Kort na het afschudden van de schubben op de vleugels, verschijnen langs de randen van de voor- en de achtervleugel brede roodbruine zomen.
Deze prachtige dagactieve nachtvlinder behoort, net zoals de kolibrievlinder, tot de mooie familie van de pijlstaarten.
Welke vlinder kruipt daar tussen de bloempotten?
Anke Vischer vond samen met zoontje Tobias een nachtvlinder tussen de bloempotten. Ze zijn benieuwd om welke nachtvlinder het ging. Volgens mij is de naam van deze nachtvlinder huismoeder.
Omdat de foto niet helemaal scherp is, heb ik dit nog even gecheckt bij OBS. Ook daar wordt huismoeder aangegeven. Deze veel voorkomende nachtvlinder heeft al eeuwenlang deze naam. Waarschijnlijk is deze ontstaan doordat de vlinder vaak in en rond huizen wordt gezien. Maar de naam kan ook ontstaan zijn omdat deze nachtvlinders aangetrokken worden door licht.
In de zomermaanden vliegen ze gemakkelijk door open ramen en deuren van huizen naar binnen, waar ze vaak rustig achter gordijnen of op donkere plekken blijven zitten. De wetenschappelijke naam, die Linnaeus gaf, is noctua pronuba. Noctua betekent uil of nacht in het Latijn en pronuba betekent bruidsmeisje.
Dit laatste verwijst naar de gewoonte om nachtvlinders met opvallend gekleurde achtervleugels, zie de foto hieronder, vrouwennamen te geven.
Op het menu van de huismoeder-nachtvlinder staat nectar van allerlei soorten planten. Daarnaast eten ze graag rottend fruit.
Huismoeders zijn niet alleen in de nacht actief, ook overdag. De rupsen van de huismoeder-nachtvlinder, groene of bruine, overwinteren en zijn dus vrij laat in het jaar nog te zien. Je kunt ze zelfs midden in de winter tegenkomen bij mooi, zacht winterweer.
Na de winter vindt de verpopping in de grond plaats. Na de verpopping komt een van de meest voorkomende nachtvlinders in ons land tevoorschijn.
Waarom wil deze vlinder telkens naar binnen komen?
Gertie Meisen vraagt zich af waarom de nachtvlinder, die zij fotografeerde, steeds bij haar thuis naar binnen vloog. 'Haar' nachtvlinder, een mannetje-plakker, wordt net zoals alle andere nachtvlinders sterk aangetrokken door licht.
Normaal gebruiken nachtvlinders de maan en de sterren om hun weg te vinden. Ofwel :ze navigeren via die hemellichamen. Het vele kunstlicht dat tegenwoordig bij huizen hangt, brengt hun ingebouwde kompas als het ware in de war.
De maan en de sterren zijn ver weg, dus zijn kunstlichten op dat moment de felste lichtbronnen. Daardoor raken deze vlinders de weg kwijt. Ze blijven dan in cirkels rond die lichtbron zwerven.
Tot slot draaien de vlinders in een spiraalvorm steeds dichter naar de lamp toe en verbranden daarbij soms. Vooral blauw licht en uv-licht trekt heel veel insecten, dus ook (nacht)vlinders aan, omdat ze die lichten goed kunnen zien.
Wil je voorkomen dat (nacht)vlinders sterven bij de buitenverlichting, dan kun je twee dingen doen: het buitenlicht in de nacht doven, of minder strek licht gebruiken. Bijvoorbeeld geel of oranje licht.
Beide kleuren zijn warme lichtbronnen, die zeker veel minder (nacht)vlinders aantrekken. Wil je er meer over lezen? Lees dan verder bij de Vlinderstichting.
