Het Sint-Jozefkoor uit Helmond stopt. Na ruim honderd jaar gregoriaanse zang in de kerk is er te weinig jonge aanwas om door te gaan. Op zondag 3 januari is het koor voor het laatst te horen. “Nu zetten we zelf een punt erachter”, zegt Leenen van het koor.

Henri Michielsen richtte het koor op 13 oktober 1922 op. “Wij kijken terug op een rijke geschiedenis”, vertelt Leenen. “Nooit met het gevoel: wanneer stopt het nou? Elke zondag was weer belangrijk.”

Moeilijke koorzang
Het Sint-Jozefkoor staat bekend om het gregoriaans: eeuwenoude eenstemmige kerkmuziek op Latijnse teksten. Die muziek hoort onlosmakelijk bij de kerkdienst, vertelt Leenen aan Dit is Helmond. “Alles wat we zingen, sluit aan op de teksten van die zondag. Het is geen concert. De muziek heeft altijd een functie in de mis.”

Gregoriaanse zang lijkt voor buitenstaanders eenvoudig, maar volgens Leenen is het juist een van de moeilijkste vormen van koorzang. “Je zingt met het hele koor één melodielijn. Dan moet iedereen exact hetzelfde zingen. Bovendien zit er geen vast ritme in zoals bij moderne muziek. Het ritme volgt de tekst.”

Geen nieuwe generatie
Het koor stopt omdat er geen jonge zangers bijkomen. Vroeger maakten kinderen via school en zangopleidingen kennis met het gregoriaans, zegt Leenen. Dat is vrijwel verdwenen. “De maatschappij is veel sneller geworden. Gregoriaans vraagt tijd, aandacht en jarenlange vorming. Vroeger kregen kinderen dagelijks muziekonderwijs en leerden ze noten lezen. Die voedingsbodem is er nauwelijks meer.”

Volgens Leenen heeft het koor een belangrijke rol in de mis. “Wij zijn de schakel tussen de priester en de kerkgangers. Het gaat niet om ons als koor. Daarom vinden we applaus na afloop eigenlijk helemaal niet prettig. We staan daar niet voor onszelf, maar ten dienste van de mis.”

Dat gevoel van dienstbaarheid was altijd de rode draad. De zangers trokken jarenlang zingend de kerk binnen, repeteerden wekelijks en zongen vrijwel iedere zondag in de mis. Dat ze het zo lang volhielden, komt volgens Leenen ook door het gevoel dat zingen oproept. “Je kunt het bijna niet uitleggen. Maar als alles samenkomt, gebeurt er iets bijzonders. Dat houdt een koor bij elkaar.”

Afscheid
Toch kijkt Leenen met vertrouwen naar de toekomst van de kerk. Een jongere muziekgroep neemt de zondagse viering over. “Het is niet ons gregoriaans, maar het is wel een enthousiaste groep. Dat maakt het voor ons gemakkelijker om afscheid te nemen.”

In de afgelopen decennia maakte het Sint-Jozefkoor studiereizen, gaf het concerten, bracht het cd’s uit en werkte het mee aan televisie-uitzendingen. Volgens Leenen zijn dat bijzaken. “Het belangrijkste was altijd die ene mis op zondagmorgen. Daar draaide alles om.”

Hoe het voelt als het koor straks echt zwijgt, weet hij nog niet. De eerste emoties zijn er al. “Laatst zongen we een gezang waarvan ik besefte: dit is de laatste keer. Volgend jaar zingen we dat niet meer.”

Laatste mis
Op zondag 3 januari zingt het Sint-Jozefkoor voor het laatst, met de wisselende en vaste gregoriaanse gezangen van die zondag. De precieze tijden worden later bekendgemaakt.