Twee ton. Zoveel geld heeft het Openbaar Ministerie (OM) over voor de gouden tip die leidt naar de precieze verblijfplaats van Jos Leijdekkers, beter bekend als Bolle Jos. Dat bedrag staat al drieënhalf jaar op zijn hoofd, maar blijkbaar heeft nog niemand toegehapt. Hoe kan dat?

Bolle Jos, die opgroeide in Prinsenbeek, leidt een luxe leven in Sierra Leone. Hij krijgt daar zelfs bescherming van mensen die hem eigenlijk zouden moeten oppakken, blijkt uit onderzoek van de Britse krant The Guardian. Dat er twee ton voor hem is uitgeloofd, lijkt daar weinig aan te veranderen.

Geld werkt soms averechts
Een hoog tipgeld kan soms zelfs tegen justitie werken. Onderzoekers van de Open Universiteit zochten in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum uit waarom mensen informatie delen met de politie.

Hun conclusie is helder: een hogere beloning leidt niet automatisch tot meer meldingen of betere informatie. Meer tip- en beloningsgeld kan zelfs een negatief effect hebben op de informatie die binnenkomt.

Tipgevers hebben verschillende redenen om te gaan praten. Geld speelt zeker een rol, maar emoties wegen minstens zo zwaar. Denk aan rechtvaardigheidsgevoel, wraak, vergelding, aandacht of zelfbescherming.

Tips vol geruchten
Een enorme beloning klinkt aantrekkelijk, maar kan volgens deze onderzoekers ook problemen veroorzaken. Als er veel geld op het spel staat, is er een risico dat mensen informatie doorgeven die niet klopt, onvolledig is of op geruchten is gebaseerd. De politie moet al die tips controleren.

Daardoor kan de politie veel tijd kwijt zijn aan informatie die uiteindelijk niets oplevert. Honderd tips zijn dus niet automatisch beter dan tien goede tips.

Veiligheid eerst
Bij zware criminaliteit speelt nog iets anders mee. Mensen die informatie hebben, zijn vaak bang voor de gevolgen als bekend wordt dat zij hebben gepraat. Volgens het onderzoek is bescherming van de tipgever daarom minstens zo belangrijk als een financiële beloning. Vooral mensen uit het criminele milieu stellen hoge eisen aan de afscherming van hun identiteit.

Wie informatie heeft over een voortvluchtige of een zwaar misdrijf, maakt uiteindelijk een afweging. Ben ik veilig? Vertrouw ik de politie? Wil ik helpen? Heb ik een rekening te vereffenen? Pas daarna komt vaak de vraag hoeveel geld er tegenover staat. Uit de praktijk blijkt dat een beloning amper tot de gouden tip leidt.

Belasting op tipgeld
Politie en justitie hebben daarom verschillende mogelijkheden om tipgevers en informanten te beschermen. Dat geldt zelfs voor de belasting. Tipgeld moet je in principe opgeven bij de Belastingdienst. Afhankelijk van je totale inkomen betaal je daarover minimaal ruim 35 procent en in het slechtste geval bijna de helft.

In uitzonderlijke gevallen beslist het OM dat de tipgever het geld niet hoeft op te geven. Het OM berekent dan zelf hoeveel belasting eraf gaat en keert een nettobedrag uit. Zo is de tipgever ook via de Belastingdienst niet te herleiden.

Maximaal twee ton
 Krijgt de tipgever van Bolle Jos echt 200.000 euro? Dat is nog maar de vraag. Er is maximaal 200.000 euro uitgeloofd. Of het hele bedrag wordt uitgekeerd, hangt af van de waarde van de informatie en van de beoordeling door justitie.