Online doodswensen of bedreigingen. Ze worden in luttele seconden gestuurd, maar de impact voor de ontvangers kan enorm groot zijn. Net als bij de ouders van de zeventienjarige Milou Verhoof uit Bavel, die in 2023 koos voor euthanasie. Haar familie wordt dagelijks via e-mail en sociale media geconfronteerd. Hoe moeilijk is het om dit soort mensen online op te sporen en wat voor straf kunnen zij krijgen voor bedreiging?

Milou koos op haar zeventiende na een jarenlange strijd voor euthanasie. Na haar dood heeft een groep artsen en psychiaters hierover een omstreden brief geschreven aan het Openbaar Ministerie (OM). Sinds die brief wordt de familie van Milou online lastig gevallen en bedreigd.

In Nederland is het strafbaar om mensen te bedreigen, ook als dat niet in iemands gezicht is, maar bijvoorbeeld via de mail, Facebook, WhatsApp, X of andere sociale media-kanalen. 

Emile van Reydt is strafrechtadvocaat en hij legt uit dat een online bedreiging binnen de rechtspraak niet anders wordt gezien dan een bedreiging in het echt. "De juridische toets is hetzelfde. Het gaat om de vraag óf er sprake is van een bedreiging."

Hoe moeilijk is de opsporing bij online bedreigingen?
Het maakt dus niet uit of de bedreiging online of fysiek, maar het is wel een stuk moeilijker om mensen achter een online bedreiging op te sporen. "Als je iemand op straat ziet of tegenkomt, heb je er gelijk een gezicht bij. Dat is het lastige als het gaat om doodsbedreigingen die online worden geuit. Dat gebeurt vaak door mensen die zich verschuilen achter een anoniem account."

Het OM is in dit soort gevallen afhankelijk van de medewerking van Amerikaanse social media-platformen, zoals Facebook en X. "Om de gegevens te verkrijgen van de personen die daadwerkelijk achter dat anonieme account schuilgaan", vertelt Van Reydt. "Nu weet ik dat X niet altijd even meewerkend is als het gaat om het verstrekken van informatie. Daar moet natuurlijk ook zorgvuldig mee worden omgegaan, omdat zij ook gebonden zijn aan privacywetgeving om hun gebruikers te beschermen."

Daarom maakt het OM altijd een afweging of een bedreiging ernstig genoeg is om dat hele traject te doorlopen. "En op het moment dat X zegt dat ze geen medewerking verlenen, ontstaat er wel een probleem."

Wat voor straffen staan er op online bedreiging?
Toch komt volgens Van Reydt niet iedereen zomaar weg met online bedreigingen. Er zijn genoeg gevallen waarin het OM toch iemand gaat vervolgen. En wat voor straf hangt iemand dan boven het hoofd? "Dat hangt heel erg af van de aard en intensiteit van de bedreigingen."

Van Reydt legt uit dat er verschil zit tussen "een eenmalige actie die in een emotionele opwelling online is gezet, of een hele reeks indringende bedreigingen die over een langere periode zijn geuit". En ook of een verdachte al eerder is veroordeeld. "Een straf kan uiteindelijk variëren van een geldboete tot een werkstraf. En in heel uitzonderlijke gevallen kan er een gevangenisstraf worden opgelegd."

Als advocaat ziet Van Reydt wel vaak dat mensen online reageren. "Zeker bij een wat grotere zaak die maatschappelijk gevoelig ligt. Mensen zijn dan geëmotioneerd door het nieuws. En dan richten ze zich ofwel op een mogelijke verdachte, op de advocaat, een politicus of in dit geval de familie. De schrijnende omstandigheden in deze zaak maakt wel dat dat strafverhogend kan zijn voor een verdachte, maar het is natuurlijk altijd maatwerk."

Waarom doen mensen dit?
De drempel om online iets te schrijven, is voor veel mensen lager dan iets in iemands gezicht zeggen. "Je hebt in tien seconden een bedreiging getypt en op verzenden gedrukt."

Ook ziet Van Reydt dat mensen elkaar online nog meer kunnen versterken. "Dus als er meerdere mensen zijn die berichten plaatsen dan ontstaat er een soort dynamiek waarin anderen worden meegezogen. Het brengt en soort algehele sfeer van ontremming met zich mee."

"En op het moment dat ze later door de politie worden geconfronteerd, of zelfs bij de rechter moeten komen, zeggen ze vaak dat het in een opwelling geschreven is en dat ze zich niet hebben gerealiseerd dat het zo'n enorme impact zou hebben."