Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via stuifmail@omroepbrabant.nl. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht aan een mooie oranje nachtvlinder, een in de Maas gevonden zoetwaterkwal en een maiskolf met een zeer vreemd uitgroeisel. Deel een van deze Stuifmail is zaterdag al gepubliceerd. 

Iets raars gezien aan een kolf mais
Pieter Hermsen zag iets raars in Zandoerle. Hij kwam langs een maisveld en daar zag hij grote aangroeisels aan een maiskolf. Hij vraagt zich af of dit iets te maken heeft met aantasting door een schimmel. Dat klopt helemaal, want wat hij zag, heet builenbrand. Deze vorm van builenbrand of maisbrand ontstaat doordat een brandschimmel de maïs aantast. Vooral bij warm weer en droogte is de plant extra kwetsbaar, waardoor de schimmel kan binnendringen. Deze brandschimmels tasten vooral de grassenfamilie en de cypergrassenfamilie (onder meer zeggesoorten) aan. Mais, tarwe, gerst en haver vallen allemaal onder die grassenfamilie. Wat de sporen van de brandschimmel vooral doen, is de zaden aantasten. Daarna zie je een apart weefsel ontstaan: grote, zilvergrijze gezwellen wat men gallen of 'builen' noemt. Deze builen barsten later open. Dan zie je een groot aantal bruinzwarte sporen, zie de foto hieronder.

Deze sporen waaien weg, maar kunnen dan tot wel vier jaar in de grond overblijven en hun kiemkracht bewaren. Daarna kunnen de sporen alsnog ontkiemen en nieuwe maisplanten infecteren zodra de omstandigheden gunstig zijn. Deze actieve sporen verspreiden zich via wind of opspattend regenwater naar jonge delen van de maisplant.

Welke vlinder bij een winkel in Oss?
Pieter Timmerman trof bij de ingang van een winkel in Oss een vlinder aan. Hij wil weten welke vlinder dit is. Op de foto zie je een lichtbruin/oranje diertje met witte strepen die samen een omgekeerde 'v' vormen, maar elkaar niet raken. Op de andere vleugel is dit patroon ook te zien. We hebben hier te maken met een nachtvlinder met de naam oranje wortelboorder, om precies te zijn een mannetje. Vrouwtjes van de oranje wortelboorder zijn minder opvallend. Die hebben een grijsbruine kleur, maar zijn wel een stuk groter. De naam heeft deze nachtvlinder te danken aan twee zaken: oranje vanwege het feit dat het mannetje heldere, oranjebruine voorvleugels heeft en de naam wortelboorder omdat de rupsen onder de grond leven en zich boren in en/of eten van de wortels van planten. Je komt deze rupsen dan ook vooral tegen op grassen, zuringsoorten, paardenbloemen en adelaarsvaren. Later verpoppen de rupsen van de oranje wortelboorder zich in de grond.

Gevonden in een plas, is dit de craspedacusta sowerbii?
Michelle de Haas was met haar kleinkind bij een plas en het kind vond, zo dacht Michelle, een  zoetwaterkwal (craspedacusta sowerbii). Ze vraagt aan mij of dit klopt. Het antwoord is volmondig ja. Deze zoetwaterkwal werd voor het eerst waargenomen in ons land op 8 juni 1930 bij de Maas in Neer. Oorspronkelijk kwamen deze soort zoetwaterkwallen voor in China. Vermoedelijk is de kwal via de import van exotische waterplanten in onze Nederlandse wateren terechtgekomen. Sinds die eerste vondst komen er meldingen van aanwezige zoetwaterkwallen uit verschillende delen van het land. Momenteel is duidelijk dat deze soort voorkomt in alle provincies, mits het water relatief schoon is en niet te sterk stroomt. Overigens leven de kwallen hier gedurende heel het jaar, maar dan als kleine poliepen op de bodem van het  water. Op het moment dat de temperatuur in het water zo rond of boven de 20 graden stijgt, dan ontwikkelen deze poliepen kleine kwalletjes. Die bereiken vaak een maximale grootte van twintig millimeter, ongeveer zo groot als een pingpongbal of een muntstuk van twee euro, waardoor ze soms moeilijk te zien zijn. Deze kwallen zijn niet gevaarlijk voor de mens, omdat hun netelcellen niet krachtig genoeg zijn om de menselijke huid te steken. Zie ook dit filmpje van Streekomroep De Werven. 

Welk beestje maakt vreemde bewegingen? 
Johanna van Steen zag een bruine tor (kever) op straat. Ze is benieuwd wat het is. Wat zij gezien had, is een gegroefde haarwaterroofkever. Deze kever heeft de naam te danken aan de vier brede, kortbehaarde lengtegroeven op de dekschilden. Die zijn mooi te zien op de foto hieronder, van het vrouwtje van dit dier.

Johanna heeft dus een vrouwtje gefotografeerd, want mannetjes van deze soort hebben gladde dekschilden zonder groeven. Gegroefde haarwaterroofkevers worden maximaal 18 millimeter lang en hebben een glad, breed, ovaal en sterk afgeplat lichaam wat helemaal is aangepast op het zwemmen. Daarnaast hebben ze grote, sterk afgeplatte en peddel-achtige achterste poten, die totaal niet afgestemd zijn op het lopen. Ten opzichte van de vrouwtjes hebben de mannetjes veel minuscule zuignapjes aan de voorpoten waarmee het vrouwtje wordt vastgepakt tijdens de paring. Op het menu van deze waterkeversoort staan kleine waterdiertjes die, nadat ze gevangen zijn, worden leeggezogen. Gegroefde haarwaterkevers kunnen als het moet goed vliegen om een andere poel te gaan zoeken. Maar soms gaat het fout en belanden ze op straat. Vaak betekent dit het einde van die kever.

Rubriek mooie foto’s
In de rubriek mooie foto's dit keer een foto die gemaakt is door Tanja Blankestein. Zij legde prachtig een voor aardappeltelers lastige kever vast, namelijk de coloradokever. Hier op een hennep hibiscus. 

Natuurtip
Zondag 13 september wordt van negen uur 's ochtends tot een uur 's middags een langeafstandswandeling gehouden door het gebied tussen de Bedafse Bergen in Uden en de Meuwel in Nistelrode.

Het is een wandeling van twaalf kilometer lang door een mooie omgeving waarbij lekker doorgestapt wordt. Natuurgidsen van IVN Uden en omstreken vertellen de deelnemers over de geschiedenis van dit voormalig heidegebied. De heide is er niet meer. Nu lopen de deelnemers hier over het stuifzand en door bossen, zien ze landbouw maar ook veel recreatie: een zweefvliegveld, een visvijver en een planetenpad. Wist je dat Nistelrode ook een stuifzandwal heeft die de Nistelrodese akkers tegen stuivend zand moest beschermen? Ook daar lopen de deelnemers langs. Deze mooie route wordt halverwege kort onderbreken voor een pauze. 

Meer informatie:
•    Aanmelden is niet nodig.
•    Deelname is, zoals altijd, gratis. 
•    Vertrekpunt is de parkeerplaats tussen Schansweg 10 en 12 in Uden.
•    Deze excursie is niet geschikt voor mindervaliden, rollators, buggy's en dergelijke. Draag kleren die passen bij het weer.
•    Controleer jezelf achteraf altijd op teken!
•    Kijk ook eens op de website, zie deze link.