Een brief van de gemeente of een bijsluiter van medicijnen vol ingewikkelde woorden. Voor Jolanda van Dulken (59) uit Oosterhout zijn het situaties die veel spanning kunnen opleveren. Ze is laaggeletterd en weet als geen ander hoe belangrijk begrijpelijke taal is. Daarom helpt ze organisaties om hun teksten duidelijker te maken.
In een vergaderruimte van bibliotheek Nieuwe Veste in Breda zit Jolanda samen met andere leden van het Taalpanel en medewerkers van Waterschap Brabantse Delta. Op tafel ligt een tekst die op de website van het waterschap moet komen. De vraag: is deze tekst voor iedereen te begrijpen?
Jolanda leest de tekst hardop voor. Al snel blijkt dat de tekst niet makkelijk is. Zinnen worden vervolgens ingekort en moeilijke woorden worden geschrapt. “Iedereen moet kunnen begrijpen waar iets over gaat”, legt ze uit.
Jolanda kreeg op jonge leeftijd een stuipaanval waarbij haar hersenen beschadigd raakten. “Eerst kon ik niets meer en was ik bijna dood. Maar uiteindelijk is alles weer teruggekomen, behalve kunnen lezen en schrijven.”
Dat heeft nog altijd veel invloed op haar leven. Wanneer Jolanda een brief niet begrijpt, belt ze de instantie die hem heeft gestuurd. “De één legt het netjes uit en de ander zegt: Dat moet je maar aan iemand anders vragen, daar ben ik niet voor.”
Jarenlang schaamde Jolanda zich voor haar laaggeletterdheid. “Ik kan best goed praten. Maar zodra ik iets moet lezen, horen ze dat ik er moeite mee heb. De angst die je dan voelt, is met geen pen te beschrijven.”
Sinds een aantal jaar praat ze er open over als ervaringsdeskundige bij het Taalpanel van het Digi-Taalhuis in Breda. “Vroeger stond ik in elkaar gedoken en durfde ik niet te praten. Nu zeg ik: hier ben ik, kom maar op!”
Volgens Miranda Dahlhaus van het Digi-Taalhuis komt laaggeletterdheid veel vaker voor dan mensen denken. “Eén op de vijf mensen is laaggeletterd in Nederland. De helft van die mensen is in Nederland opgegroeid.” In de week van lezen en schrijven is er landelijk extra aandacht voor laaggeletterdheid.
Miranda ziet dagelijks hoeveel impact laaggeletterdheid heeft op iemands leven: “Wanneer je brieven, of bijsluiters niet kunt lezen, heeft dat gevolgen voor je werk of je gezondheid. Het kan er ook voor zorgen dat je afspraken niet nakomt en zelfs in de schulden raakt wanneer je een brief over een boete niet begrijpt.”
Ook sociaal zijn er gevolgen: “Mensen krijgen het gevoel dat ze niet meetellen in de maatschappij en trekken zich terug.”
Mensen die hulp nodig hebben met lezen en schrijven, kunnen terecht bij Digi-Taalhuizen in het hele land. In Breda zit het Digi-Taalhuis onder meer in bibliotheek Nieuwe Veste. “Zoek ons op, we helpen je graag!”, moedigt Miranda aan.
Ook Jolanda heeft een boodschap voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven: “Kom ervoor uit. Je zult zien dat er een wereld voor je opengaat. Je hoeft je niet te schamen. Als we elkaar allemaal een beetje helpen wordt de wereld een stuk mooier.”
