Boswachter Frans Kapteijns deelt wekelijks zijn kennis van de natuur. Iedereen kan vragen insturen via stuifmail@omroepbrabant.nl. Dit keer besteedt Frans onder meer aandacht een vreemd beestje met een kleur dat aangeeft dat het beestje onsmakelijk is voor de rovers, een klein insect dat in het water dood leek te zijn, maar daar zeker niet thuishoort, die dikke matten maakt in het water en een bijzondere vlag in Oirschot. Deel één van deze Stuifmail is zaterdag al gepubliceerd. 

Welk beestje heb ik gezien in Bosschenhoofd?
Anja Thompson liep in Boschenhoofd toen ze plotseling een beestje tegenkwam, wat naar haar idee onsmakelijk is voor rovers vanwege de kleur. Daarnaast wil ze graag weten wat ze gezien heeft.

Op de foto zie je een krompootdoodgraver. Dit zijn kevers uit de aaskeverfamilie. De krompootdoodgraver (voorheen gewone doodgraver) is te herkennen aan het overwegend zwarte lichaam, met twee brede vlekkerige oranje dwarsbanden op de dekschilden en opvallende, roodoranje uiteinden van de tasters. Ze worden maximaal 2,5 centimeter groot en hebben een lichte beharing.

De mannelijke kever zoekt met zijn goede reukvermogen naar een kadaver. Zoiets gevonden, dan scheidt hij vervolgens lokstoffen voor de vrouwtjes af door het achterlijf in de lucht te steken. Vaak begraven ze met een aantal krompootdoodgravers zo'n kadaver. Als het kadaver onder de grond zit, ontstaat er een gevecht en blijven de sterkste over.

Na paring met een vrouwtje of vrouwtjes, wordt/worden het mannetje/de mannetjes ook verjaagd. Vaak is het kadaver een klein zoogdier, zoals een muis, of een vogel. Dit kadaver wordt in de grond begaven in een ronde kamer. Daarna graaft het vrouwtje een zijgang in die kamer en ook een speciaal kamertje aan de zijgang. In dat kamertje worden dan door haar de tientallen eitjes afgezet. De eitjes komen binnen een week uit en de larven kruipen door hun gangetje naar het kadaver.

Moeder heeft de wacht gehouden en heeft de larven gelokt met stridulatie, dit is het strijken van bepaalde lichaamsdelen langs elkaar waardoor geluid (kleine tjirpgeluidjes) wordt geproduceerd. Sprinkhanen doe dit ook. In het begin leven de larven in een soort kraamkamer en eten van het door de moeder voor verteerd voedsel. Na ongeveer een week verlaten de larven het kadaver en verpoppen in de grond. De poppen komen in hetzelfde jaar al uit en er kunnen zich meerdere generaties per jaar ontwikkelen.

Wat is dit voor een insect dat ik met regelmaat tegenkom?
Wies Westerlaken trof met enige regelmaat een klein insect aan en ze wilde weten wat het was en stuurde mij foto’s en een filmpje. Helaas is het lastig om te zien om welke soort het precies gaat, maar ik denk aan een graanklander. 

Het kan ook een rijstklander zijn en daarom plaats ik beide foto’s in dit artikel. Beide kalanders horen tot de familie van de snuitkevers in de orde van kevers. Het zijn invasieve insecten, die al heel lang geleden via de graanhandel in ons land zijn ingevoerd en verder verspreid worden door transporten.

Bij beide kevers vallen de lange snuiten op en ook de knievormig gebogen antennen met een min of meer knotsvormig uiteinde. Groot zijn ze zeker niet en behalen vaak maar een grootte van 5 millimeter. Ze hebben een cilindrisch hard lichaam, dat roodbruin tot bijna zwart van kleur is. Heel opvallend bij beide kevers is dat de halsschilden bijna net zo groot zijn als de dekschilden. Ze kunnen tot slot niet vliegen, want veel keversoorten wel kunnen.

Na de paring boren vrouwtjes graanklanders met hun snuiten gaatjes in een graankorrel en leggen in elke korrel een ei. Dat gaatje met het ei erin sluiten ze af met een afscheidingsproduct. Per dag kunnen deze kleine kevers maar 2 tot 3 eitjes leggen, maar omdat ze in verhouding lang leven, kunnen ze in totaal wel een paar honderd eitjes leggen.

Uit die eitjes komen witte, pootloze larven. Larven van graanklanders worden ook wel korenwormen genoemd en dat is heel iets anders dan korenwolven! Die korenwormen vreten hele korrels leeg en verpoppen zich daarna in de omhulsels van de korrels. Zo’n verpopping duurt slechts één week, waarna alles weer van voren af aan begint. Wil je meer weten over de bestrijding van deze invasieve soorten, kijk dan eens op deze link.

Welke bloem is dit?
Harrie Verweijen was een waterbloem tegengekomen en wilde graag weten welke het was. Hij is een waterteunisbloem tegengekomen. Dit is een niet zo’n fijne soort omdat het een zeer lastige invasieve exoot. is Ten eerste zorgt de razend snelle groei van de waterteunisbloemen dat er snel dikke, drijvende matten gevormd worden. En dankzij deze dikke matten worden inheemse planten verdrongen. Ten tweede belemmert deze soort de waterafvoer en ten derde ontstaat er zuurstofgebrek in het water.

Oorspronkelijk was de groeiplaats van deze plant Amerika, maar al in het begin van de 19e eeuw is de plant naar Europa gekomen. De handel in vijverplanten zorgde ervoor dat de plant zich inmiddels ontwikkeld heeft tot een invasieve soort.

De eerste melding van verwildering in Nederland dateert uit 1993, toen de plant in een vijver in Dalfsen werd aangetroffen. In 2000 was in Nederland voor het eerst sprake van ernstige, door waterteunisbloem veroorzaakte overlast. Grote massa's blokkeerden de waterafvoer van diverse watergangen en overstromingen dreigden op die locaties.

Heel vervelend, maar helaas moet gemeld worden, dat de meeste, zo niet alle, groeiplaatsen in het buitenwater zijn te herleiden tot dumping van overtollige vijverplanten. Waarom doen mensen dat toch? Houd daar eens mee op!

Gelukkig zijn er strenge maatregelen getroffen, maar of handhaving die kunnen opvolgen, is mijn grote vraag. Er is dus een strenge wetgeving uitgevaardigd vanwege het grote risico voor de natuur en dus staat de Kleine waterteunisbloem op de Europese Unielijst van invasieve exoten. Dit betekent dat de plant in de hele EU verboden is om te verkopen, kopen, kweken of houden. Voor meer informatie over de bestrijding of om de planten te melden, kan je terecht op de website van het Kennisnetwerk Invasieve Exoten.

Waarom groeien er vlaggen aan elzenproppen?
Ria Donatz stuurde mij een mooie foto van een prachtig fenomeen. Op de foto staan namelijk elzenproppen en een heeft een rode vlag buiten gehangen. Ria vervolgd haar verhaal en meld dat als de omstandigheden gunstig zijn er op vrouwelijke elzenproppen vruchtgallen gaan groeien.

De vruchtgal op haar foto is gevonden in de Mortelen in Oirschot. In principe is een elzenvlag een plantpathogeen en dat is een ander woord voor een ziekteverwekker, maar dan wel van biologische oorsprong. In dit geval een parasitaire schimmel (een zakjeszwam) die specifiek de vrouwelijke katjes (de elzenproppen) van de zwarte en grauwe els infecteert en dit laat zien door de elzenvlag buiten te hangen.

In het voorjaar dringt de schimmel/zakjeszwam de cellen van een jong elzenkatje binnen. Dankzij dat binnendringen, verstoort de schimmel de hormoonhuishouding en groei van de boom. Hierdoor groeit een van de schubben van het katje uit tot een opvallend, tongvormig en hol uitsteeksel en dat noemen we dan een elzenvlag.

Het uitsteeksel/de elzenvlag verandert van groen naar felrood of paars. Daarnaast produceert het aan de buitenkant nieuwe schimmelsporen. De wind verspreidt deze sporen vervolgens om in de toekomst weer nieuwe elzen te infecteren. Wil je er nog meer over weten? Kijk dan eens op deze link.   

Mooiste Foto’s
Prachtige foto's van een koninginnenpage op buddleja/vlinderstruik gemaakt door Sandra van Gerwen.

Natuurtip
Zaterdag 19 september kun je vanaf elf uur 's ochtends tot vier uur 's middags je eigen boeket bloemen plukken.

In de nutstuinen van Landgoed Mookerheide kun je, tegen betaling, zelf een boeket bloemen komen plukken bij Zelfgeplukt. We staan voor je klaar met een plukvaas en een knipschaartje! De pluktuin is van mei t/m oktober elke vrijdag open van 13.00 tot 16.00 uur en van juni t/m oktober ook elke zaterdag van 11.00 tot 16.00 uur.

Pluk je eigen boeket bloemen!
In een groot deel van de nutstuin op Landgoed Mookerheide teelt Zelfgeplukt ruim zestig verschillende soorten snijbloemen. De bloemen bloeien op verschillende momenten in het jaar: gedurende het seizoen ziet de bloementuin er dus steeds anders uit en kunnen er andere bloemen geplukt worden. Zelfgeplukt teelt volledig natuurvriendelijk, je ervaart hier hoe je zonder gebruik van pesticiden of kunstmest kunt genieten van prachtige snijbloemen en hoe dit bijdraagt aan de biodiversiteit.

Alle elementen zijn aanwezig
Naast je bezoek aan de pluktuin kun je heerlijk rondwandelen over het landgoed en speuren naar de vele historische elementen die horen bij een landgoed van weleer. Zoals de kassen, een leifruitmuur, sier- en moestuinen, een ijskelder (nu vleermuiskelder) en een sierbrug. De tuinderij, zoals landgoedeigenaar Jan Luden van Heumen het vroeger noemde, was een belangrijk onderdeel van het landgoed. Groenten en fruit groeiden hier volop. Ook nu wordt er goed voor de tuinen gezorgd; een grote groep vrijwilligers van Natuurmonumenten is hier meerdere keren per week druk bezig!

Meer informatie
•    Vooraf aanmelden niet nodig.
•    Start Pluktuin Zelfgeplukt Heumensebaan 2, 6584 CL Molenhoek (LB), zie deze link.